Hôm qua đến nơi thì trời đã mờ tối nên chúng tôi tá túc lại nhà trưởng bản. Chợt nhớ trong bữa rượu ngô nấu men lá nhắm với cá chép sông Đà nướng thơm ngậy tối qua, trưởng bản Quàng Văn Tấn dặn dò: “Muốn xem chợ cá, sáng mai các anh phải dậy sớm xuống bến sông. Vội vàng tung chăn, gọi đồng nghiệp dậy chuẩn bị đồ nghề tác nghiệp, chúng tôi phi xe xuống bến sông Huổi Trẳng, gió sông Đà thốc lên lạnh buốt. Vẫn còn tinh sương người mua, kẻ bán tấp nập. Đủ các loại cá: lăng, chép, trắm, măng, chày, tôm và rất nhiều loại cá nhỏ khác. Cá nhỏ, cá tạp thì đổ ngay dưới lòng thuyền, cá to được đựng vào sọt, nồi quân dụng. Một con cá trắm quá khổ so với mấy dụng cụ chứa nên người ta phải xỏ dây thừng qua mang rồi thả xuống nước kéo theo phía sau thuyền. Khi bóng đêm tan hẳn cũng là những thùng cá, sọt cá tươi rói yên vị trên những chiếc xe win tỏa về chợ huyện và các xã lân cận, kết thúc một đêm giăng lưới đánh bắt cá sông của ngư dân Huổi Trẳng.

Chúng tôi quay về đã thấy trưởng bản Tấn đang ngồi đợi bên mâm cơm sáng. Tiếp tục cá nướng, một đĩa tôm sông Đà đỏ au kèm nậm rượu ngô bên cạnh khiến chúng tôi chợt thấy lòng ấm áp. Anh Tấn nâng chén rượu tươi cười: “Các nhà báo làm chén rượu cho ấm người đã, tí nữa đi thăm bản tha hồ mà quay chụp, phỏng vấn. Đời sống bà con bây giờ tốt đẹp lắm. Có nhà to, có điện lưới, nhà nào cũng có xe máy, việc thiếu ăn, đói giáp hạt là chuyện ngày xưa rồi!”

Bẻ miếng cá nướng thơm lừng, tôi tranh thủ hỏi: - Sức bật cho cuộc sống mới ấy là từ đâu? Như chạm đúng mạch, anh Tấn chém ào ào: “Mọi sự bắt đầu từ việc di dân tái định cư thủy điện Sơn La. Phải rời bỏ bản cũ, nơi bao đời ông cha sinh sống cũng xót xa lắm! Nhưng bản cũ bị nước ngập cũng lại là cái hay đấy nhà báo ạ! Chuyển đến nơi ở mới, được Đảng, Nhà nước quan tâm đầu tư điện, đường, xây dựng thủy lợi, hỗ trợ tiền đền bù di chuyển, tái định cư đời sống bà con đã bước sang trang mới.

Chúng tôi đi một vòng thăm bản mới tái định cư Huổi Trẳng. 70 hộ dân quần cư trên triền núi, phía dưới là dòng sông Đà dạt dào sóng nước. Những ngôi nhà sàn khang trang, mái lợp prôximăng hoặc tôn đều tăm tắp như bàn cờ. Nhà nào cũng có bể nước sinh hoạt, vườn rau với các loại rau cải, su hào, bắp cải, hành tỏi, rau thơm xanh mướt. Ấn tượng nhất là hầu hết các gia đình không còn nuôi nhốt gia súc, gia cầm dưới gầm sàn.

Như một hướng dẫn viên, anh Tấn vừa đi vừa thuyết minh: Hiện nay, cả bản có 20ha ruộng 2 vụ, 20ha ngô, 12ha lúa nương. Tuy diện tích chưa nhiều lắm nhưng bù lại lúa chiêm ở đây cho năng suất tuyệt vời, đặc biệt với giống lúa nghi hương năng suất đạt 84 tạ/ha. Chính vì thế nên Huổi Trẳng không còn hộ nào thiếu thóc, gạo. Hiện nay, Huổi Trẳng đã có một số đại gia như Điêu Chính Đức, Tặng Văn Sơ kinh doanh hàng hóa, nông sản và dịch vụ chở khách, chở hàng trên sông Đà cho thu nhập hơn 100 triệu đồng/năm.

Chúng tôi quan sát thấy bên hiên nhà nào cũng treo từ 1 đến vài chiếc lưới bắt cá, những sợi cước sáng lấp lóa trong ánh ban mai. Trưởng bản Tấn thuyết minh ngay: “Bây giờ nhà nào cũng đánh bắt tôm, cá sông Đà anh ạ. Ngoài cung cấp thực phẩm dồi dào cho bữa ăn hàng ngày còn bán lại cho tư thương đến mua ngay tại bến sông, thu nhập trung bình khoảng 100 nghìn đồng/ngày.

Chúng tôi ghé thăm nhà Lò Văn Tiện. Tiện đang làm hàng rào quanh ngôi nhà mới. Năm nay Tiện 22 tuổi, 1 vợ 1 con, vừa tách ra ở riêng là quyết tâm làm nhà mới để kịp đón tết Nhâm Thìn. Gỗ thì em chuẩn bị từ trước, chi phí thêm để làm ngôi nhà này khoảng 30 triệu đồng anh ạ. Chúng em chuyển sang ở rồi nhưng một số hạng mục chưa xong, hai vợ chồng đang cố gắng hoàn thiện trước tết.- Tiện phấn khởi cho biết.

2. Đúng hẹn lúc sáng với Lò Văn Yêu, cuối giờ chiều chúng tôi quay lại bến sông để anh đưa đi thưởng ngoạn một vòng trên sông Đà bằng thuyền máy. Từ ngày hồ thủy điện Sơn La tích nước, đoạn sông Đà chảy qua địa phận 2 xã Huổi Só, Tủa Thàng không còn dữ dội với những ghềnh đá lởm chởm và xoáy nước đầy đe dọa nữa. Bây giờ mặt nước mênh mông như mặt hồ, lững lờ dưới chân núi Pú Sung. Thuyền ra xa bờ chừng 100m, Lò Văn Yêu đột ngột giảm tốc độ rồi nói với giọng đầy cảm khái: “Dưới chân các anh, chìm sâu hơn 100m nước là bản cũ Pắc Na của chúng tôi đấy!  Tôi chợt thấy một niềm bâng khuâng khó tả. Hơn 3 năm trước thôi, vị trí này là nơi quần cư của dân bản Pắc Na với hơn 200 nóc nhà sàn dưới những cây cổ thụ rợp bóng. Bây giờ, bản xưa lối cũ mãi yên ngủ trong lòng sông. Nơi ấy chỉ còn mặt nước mênh mông, rực đỏ trong ánh hoàng hôn.

Lò Văn Yêu đưa chúng tôi đi thăm những vó bè của bà con dân bản. Đây là phương tiện chủ công để người dân Huổi Trẳng khai thác nguồn lợi thủy sản sông Đà. Kinh tế nhiều hộ đã trở nên khá giả nhờ chiếc vó này. Chiếc thuyền sắt rẽ sóng lướt băng băng. Để có được chiếc thuyền máy này, Lò Văn Yêu đã phải đầu tư 60 triệu đồng. Người cháu của Yêu là Lò Văn Yến còn đầu tư 80 triệu đồng để đóng một chiếc thuyền hoành tráng hơn. Cùng với 6 người khác trong bản có thuyền lớn như vậy, chú cháu Yêu, Yến không còn những ngày bươn bải mưu sinh mà đã và đang làm giàu trên sóng nước sông Đà. Yêu cho biết: “Chở khách sang sông thì 50 nghìn đồng/lượt gồm 1 người + 1 xe máy; còn đi Quỳnh Nhai (Sơn La) thì 80 nghìn đồng/lượt. Chở hàng hóa thì tùy lượng hàng ít hay nhiều mà thỏa thuận giá. Trừ hết chi phí thì mỗi tháng cũng dư ra được 2,5  3 triệu đồng. Chưa kể, Yêu và mấy người bà con còn chung nhau một vó bè rộng 500m², mỗi đêm cũng đánh bắt được vài chục kilôgam cá, tôm. Thế nên, chú cháu Yêu, Yến đã thuộc nhóm giàu của bản Huổi Trẳng.

3. Tháng chạp, trời sập tối rất nhanh, chúng tôi về nhà già bản Lò Văn Sắt. Trong hơi lạnh sương núi, mọi người cùng nghe già Sắt kể lại câu chuyện chuyển cư như một khúc tráng ca của người dân Pắc Na. Họ đã mãi mãi rời xa nơi chôn nhau cắt rốn, vì dòng điện quốc gia, vì một cuộc sống tốt đẹp hơn. Giữa chừng câu chuyện thì Lò Văn Cứn đến. Anh ngượng ngùng thanh minh do phải làm nốt mẻ ngô vừa đồ để ủ nấu rượu đón tết nên đến muộn. Tết này nấu nhiều rượu không anh?  Tôi hỏi. Mình chỉ nấu 40 lít thôi, nhà để dành một con lợn 20 cân rồi, tết này các anh về chơi cùng dân bản Huổi Trẳng nhé!  Trưởng bản Quàng Văn Tấn bổ sung thêm: Năm nay dân bản ăn tết to hơn năm ngoái, nhà nào cũng để dành lợn rồi. Nhà tôi mổ 2 con để mời bà con đến mừng năm mới.

Sương mỗi lúc một dày hơn. Trăng hạ tuần chếch trên đỉnh Pú Sung huyền ảo. Từ sàn nhà già Sắt nhìn xuống, sau những ngọn lau đung đưa trong gió đêm, một khúc sông Đà với những khe núi, mỏm đá và những ngọn đồi ngập nước trông như một “tiểu Hạ Long” trên núi. Nhịp sống ở bản mới Huổi Trẳng đang từng ngày rộn rã, tự tin hơn. Và Tết Nhâm Thìn, bà con dân bản lại có nhiều lý do để mở hội mừng xuân, mừng năm mới, mừng cho cuộc sống ngày càng no ấm!

Tủa Thàng, những ngày cuối năm 2011