Thực chất của tự phê bình và phê bình là sự công khai thừa nhận sai lầm, khuyết điểm, tìm ra nguyên nhân, phân tích, hoàn cảnh xảy ra sai lầm, khuyết điểm; có quyết tâm và đề ra biện pháp sửa chữa sai lầm khuyết điểm ấy. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Một Đảng mà giấu khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng. Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó vì đâu mà có khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó. Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính nhất”. Vì vậy, nâng cao chất lượng tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt chi bộ là việc làm có ý nghĩa thiết thực trong nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của chi bộ.

Thời gian qua, việc thực hiện nguyên tắc TPB và PB có chuyển biến bước đầu góp phần xây dựng chi bộ trong sạch, vững mạnh. Tuy nhiên việc thực hiện nguyên tắc này cũng còn những tồn tại hạn chế: Một số cán bộ đảng viên nhận thức chưa đầy đủ về nguyên tắc TPB và PB, chưa nghiêm túc khi tiến hành TPB và tiếp thu ý kiến: khi được đồng chí mình tham gia đóng góp ý kiến cho bản thân thì tỏ thái độ không bình thường; tính chiến đấu chưa cao, có biểu hiện ngại va chạm, sợ mất lòng, né tránh... Vì vậy, việc nâng cao chất lượng TPB và PB trong sinh hoạt chi bộ là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của chi bộ; cần tập trung vào một số giải pháp sau:

 Một là: Phát huy dân chủ, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, duy trì chặt chẽ chế độ TPB và PB, phát huy tinh thần trách nhiệm, vai trò gương mẫu của cấp ủy, đội ngũ cán bộ quản lý trong thực hiện TPB và PB. Thực chất đây là vấn đề xây dựng, điều kiện thuận lợi để thực hiện tốt TPB và PB. Dân chủ, TPB và PB, có quan hệ chặt chẽ, tác động lẫn nhau. Dân chủ là tiền đề, động lực thúc đẩy TPB và PB. Không có dân chủ, không thể có TPB và PB đúng đắn. Trong chi bộ, cần phát huy quyền dân chủ trực tiếp, để mọi đảng viên thực hiện TPB và PB. Đồng thời, phải duy trì chấp hành nghiêm túc nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách; nâng cao tính lãnh đạo, tính giáo dục, tính chiến đấu trong sinh hoạt chi bộ. Chú trọng TPB và PB thường xuyên ở chi bộ. Thực hiện tốt chế độ thông báo kết luận xử lý vụ việc, kết quả sửa chữa khuyết điểm sau khi đã TPB và PB. Khắc phục cách làm hình thức, chiếu lệ, chỉ PB người khác mà không TPB mình; TPB và PB mà không có biện pháp sửa chữa khuyết điểm, PB chung chung vô hại, không rõ ràng.

TPB và PB phải có sự chuẩn bị chu đáo, tổ chức lãnh đạo chặt chẽ; cấp ủy, cán bộ quản lý phải xung phong, gương mẫu. Muốn vậy, phải phát huy trách nhiệm của từng cấp ủy viên, vai trò của cán bộ lãnh đạo chính quyền và các đoàn thể, cần gương mẫu, dám TPB và PB trước tập thể, thật sự tạo ra không khí cởi mở, dân chủ, khuyến khích đảng viên mạnh dạn làm theo. Cùng với đó, cần gắn chặt chế độ TPB với việc xem xét phân loại chất lượng đảng viên.

Hai là: Về tự phê bình đây là yêu cầu cao nhất đối với tất cả mọi đảng viên trong sinh hoạt chi bộ và đây cũng là ý thức trách nhiệm của người đảng viên hoạt động trên tất cả các lĩnh vực. Do vậy, người TPB cần trung thực, cầu thị, chân thành tiếp thu PB để sửa chữa, tiến bộ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Tự phê bình là gì? Là thật thà nhận, công khai nhận trước mặt mọi người những khuyết điểm của mình để tìm cách sửa chữa”. Người yêu cầu mỗi đảng viên  “Tự phê bình phải thật thà. Khi tự mình kiểm điểm cũng như khi TPB trước mọi người, có khuyết điểm gì nói hết, không giấu giếm chút gì. Phải tìm cho ra vì sao mà sai lầm. Sai lầm ấy sẽ thế nào? Dùng cách gì mà sửa chữa? và phải kiên quyết sửa chữa. TPB và sửa chữa khuyết điểm có khi dễ, nhưng cũng có khi khó khăn đau đớn, vì tự ái, vì thói quen, hoặc vì nguyên nhân khác. Đó là một cuộc đấu tranh. Tự mình không đánh thắng được khuyết điểm của mình... mà muốn cải tạo xã hội, thì thật là vô lý. Vì vậy người cách mạng nhất định phải thật thà TPB và kiên quyết sửa chữa khuyết điểm.     

Chính vì vậy mỗi đảng viên trong TPB phải dũng cảm nói hết, nói thật với chi bộ với tư tưởng cầu thị, với ý chí phấn đấu tiến bộ; nội dung TPB trước hết phải gắn liền với chức trách nhiệm vụ cụ thể, không TPB một cách chung chung, qua loa, chiếu lệ. Phải bám sát mục đích TPB là cầu thị, xác định chức trách nhiệm vụ đúng hơn, đầy đủ hơn và đảm bảo sự đoàn kết thống nhất trong nội bộ tốt hơn.

Ba là: Về trách nhiệm của người phê bình phải với động cơ trong sáng, chân thành. Động cơ trong sáng của người PB là tất cả vì sự tiến bộ của đồng chí mình. Khi phát hiện đồng chí mắc khuyết điểm thì phải góp ý chân thành, có thể gặp riêng, có thể trong sinh hoạt tổ đảng, chi bộ, họp cơ quan, đoàn thể; tránh tình trạng trong sinh hoạt thì không tham gia nhưng ra ngoài lại xì xèo to nhỏ gây mất uy tín cán bộ hoặc có việc làm mang động cơ cá nhân. Mỗi đảng viên cần mạnh dạn khắc phục tâm lý ngại phê bình, né tránh, lựa chiều khi PB người khác, thậm chí bao che cho người hợp với mình. “Mục đích của PB cốt để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ; làm việc cho tốt hơn, đúng hơn; đoàn kết và thống nhất nội bộ. Vì vậy, PB mình cũng như người khác phải ráo riết, triệt để thật thà, không nể nang, không thêm bớt; phải vạch rõ cả ưu điểm và khuyết điểm; đồng thời chớ dùng những lời mỉa mai, chua cay, châm chọc và PB việc làm chứ không phê bình người”.

Bốn là: Đối với người được phê bình trước hết phải xác định TPB và PB là quy luật phát triển của Đảng, là việc làm thường xuyên, là tất yếu trong sinh hoạt đảng, nên người được PB phải hết sức bình tĩnh, tiếp thu và có tư tưởng cầu thị, cần tránh sự mặc cảm, nghi hoặc hay xa lánh người phê bình góp ý với mình. Người được PB phải có thái độ đúng đắn, chú ý lắng nghe và phải phân loại, chọn lọc từ đó tiếp thu ý kiến; phải nghiêm túc tiếp thu thiếu sót khuyết điểm và có biện pháp khắc phục như Bác Hồ đã dạy: “Những người bị phê bình thì phải vui lòng nhận xét để sửa đổi, không nên vì bị phê bình mà nản chí, hoặc oán ghét”.

Năm là: Gắn TPB và PB với công tác kiểm tra, giám sát của chi ủy chi bộ. Chất lượng TPB và PB suy cho cùng là ở chỗ có đạt được mục đích là làm cho đảng viên phát huy ưu điểm; sửa chữa khuyết điểm, hạn chế; đoàn kết tiến bộ hay không. Vì vậy cấp ủy cần có kế hoạch, biện pháp, thời gian cụ thể, kiểm tra theo dõi giúp đỡ đảng viên khắc phục và kịp thời thông báo kết quả phấn đấu của đảng viên trước chi bộ. Đồng thời, kết hợp TPB và PB với công tác kiểm tra giám sát nhằm phát hiện kịp thời những người có những hành động chưa đúng với người tham gia phê bình mình hoặc lợi dụng TPB và PB để đả kích cá nhân, chia rẽ nội bộ. 

Làm tốt những vấn đề trên sẽ góp phần quan trọng vào việc khơi dậy ý thức TPB của đảng viên, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của chi bộ.

Phạm Ngọc Hân

(Phó Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ)